Oddzia� Instytutu Pami�ci Narodowej w Katowicach
oraz Oddzia� Instytutu Pami�ci Narodowej w Krakowie,
Katolickie Centrum Kultury w Krakowie
i Galeria Krypta u Pijar�w

zapraszaj� na wystaw�: Kultura niezale�na w Ko�ciele w latach 80.

Otwarcie wystawy 11 lutego 2010 r. o godz. 10,
w Galerii Krypta Pijar�w w Krakowie,
przy ul. Pijarskiej 2.

Wystawa zosta�a przygotowana przez Oddzia�owe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach w ramach projektu edukacyjnego Rok Kultury Niezale�nej, jest pr�b� przybli�enia wydarze� artystycznych i zjawisk kulturowych, kt�re w dekadzie lat 80. znalaz�y swe miejsce w �wi�tyniach katolickich na terenie ca�ego kraju. Na 37. panelach, w uk�adzie chronologiczno-problemowym, pokazane zosta�y poszczeg�lne dziedziny aktywno�ci artystycznej tw�rc�w, kt�rzy w latach 80. korzystali z go�cinno�ci Ko�cio�a: od teatru, poprzez sztuki plastyczne, muzyk�, film i kabaret. Przedstawiono r�wnie� Tygodnie Kultury Chrze�cija�skiej oraz najwa�niejsze inicjatywy organizowane przy pomocy i zaanga�owaniu biskup�w, ksi�y i �wieckich. Na wystawie wykorzystano materia�y ze zbior�w instytucji i os�b prywatnych m.in.: Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum OO. Karmelit�w na Piasku w Krakowie, Archiwum Parafialnego w Piekarach �l�skich, Centrum Kultury Katolickiej Mistrzejowice, Fundacji O�rodka Karta, Klubu Inteligencji Katolickiej w Katowicach, Zak�adu Narodowego im. Ossoli�skich we Wroc�awiu, Spo�ecznego Komitetu Pami�ci G�rnik�w Poleg�ych 16 grudnia 1981 r. Opracowanie merytoryczne wystawy jest dzie�em pracownik�w OBEP IPN w Katowicach: Roberta Ciupy, �ucji Marek i Bogus�awa Tracza.

Autorem koncepcji artystycznej ca�o�ci prezentacji jest Jerzy Kalina, artysta w latach 80. zwi�zany z ruchem kultury niezale�nej. By� przyjacielem ks. Jerzego Popie�uszki, tworzy� oprawy plastyczne do odprawianych przez ksi�dza Mszy �w. za Ojczyzn�.

Wystaw� b�dzie mo�na ogl�da� do 27 lutego 2010 r.,
od wtorku do soboty
w godzinach 13.00-17.00.

***

�Up�yn�o zaledwie kilkana�cie lat, a prawie nie wspominamy ju� Ruchu Kultury Niezale�nej. Jakby�my wstydzili si�, �e z w�asnej woli i zdeterminowani dramatycznym czasem, zrobili�my co� niezwyk�ego i warto�ciowego. Min�o wi�c kilkana�cie lat i p�g�bkiem wspominamy lata, w kt�rych Ko�ci� sta� si� u nas autentycznym obszarem wolno�ci. Dali�my si� zag�uszy� tym wszystkim, kt�rzy wmawiali, �e niezale�na sztuka tamtych lat to by�o narodowo-ojczy�niane kajdaniarstwo, �e by�a to religiancka histeria i biadolenie robione za zachodnie pieni�dze� � pisa� (dziesi�� lat po upadku systemu komunistycznego) z nut� smutki prof. Stanis�aw Rodzi�ski, artysta, malarz, aktywny uczestnik niezale�nych inicjatyw kulturalnych .

Opisuj�c histori� lat 80., skupiamy si� g��wnie na wydarzeniach politycznych i dramatycznych momentach historii, pami�tamy o zmaganiach w�adzy i opozycji, a zapominamy o wielkim dorobku ruchu kultury niezale�nej, kt�ra by�a jednym z najwa�niejszych element�w �spo�ecze�stwa podziemnego�.

Rok Kultury Niezale�nej to projekt edukacyjny Instytutu Pami�ci Narodowej pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, we wsp�pracy z Rad� Ochrony Pami�ci Walki i M�cze�stwa, Narodowym Centrum Kultury i Stowarzyszeniem �Pokolenie�. 20 lat po upadku systemu komunistycznego IPN zwraca uwag� na rol�, jak� w polskiej drodze do niepodleg�o�ci odegra�a kultura niezale�na. Od maja 2009 r. do czerwca 2010 r. IPN stara si� przybli�y� � zw�aszcza m�odemu pokoleniu � tw�rc�w kultury niezale�nej i ich dzie�a. W ca�ym kraju organizowane s� konferencje popularnonaukowe, panele dyskusyjne, spotkania z tw�rcami, wystawy, spektakle, koncerty, happeningi, kt�re maj� na celu przywr�ci� pami�� o niezale�nej fotografii, plastyce, teatrze, filmie, radiu i telewizji, literaturze, �bibule�, wydawnictwach podziemnych, muzyce, satyrze, poczcie podziemnej, a tak�e o roli Ko�cio�a jako mecenasa, animatora i �parasola ochronnego� tych przedsi�wzi��.
W latach 80. (szczeg�lnie po wprowadzeniu stanu wojennego) Ko�ci� katolicki otworzy� obiekty sakralne oraz budynki ko�cielne przed artystami i ich niezale�n� sztuk�. Przestrze� ko�cio��w sta�a si� �scen��, na kt�rej bez ingerencji cenzury tw�rcy mogli wykrzycze� prawd� artystyczn� i do�wiadczy� poczucia wolno�ci. W ramach realizacji powy�szego projektu Oddzia�owe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach stara si� przypomnie� wk�ad i zas�ugi Ko�cio�a katolickiego dla ruchu kultury niezale�nej lat 80. i odzyskania wolno�ci. W grudniu 2009 r. zorganizowa�o na Jasnej G�rze konferencj� naukow� oraz wystaw� �Ko�ci� a kultura niezale�na�, a w roku bie��cym przygotowuje trzy panele dyskusyjne w istotnych dla tego zagadnienia miastach Polski. W dniu 21 lutego 2010 r. w Katowicach wspomnieniami podziel� si� tw�rcy i arty�ci �rodowiska katowickiego oraz wroc�awskiego, 11 lutego w Krakowie �rodowiska krakowskiego, a w marcu w Warszawie �rodowiska warszawskiego.
Organizowana, pod patronatem Przewodnicz�cego Rady Miasta Krakowa,11 lutego w Sali Obrad Rady Miasta Krakowa w Krakowie konferencja panelowa �Symbioza Ko�cio�a krakowskiego z kultur� niezale�n� w latach 80.� oraz wystawa na temat �wczesnych inicjatyw kulturalnych obecnych w ko�cio�ach na terenie ca�ego kraju w Galerii �Krypta Pijar�w�, ma na celu przypomnienie i utrwalenie w �wiadomo�ci spo�ecznej tych przedsi�wzi�� oraz wk�adu ich tw�rc�w w odzyskanie wolno�ci. Konferencja zosta�a podzielona na dwie cz�ci. W pierwszej g�os zabior� organizatorzy i animatorzy (kap�ani i osoby �wieckie) inicjatyw kulturalnych w krakowskich ko�cio�ach, a w drugiej cz�ci arty�ci i tw�rcy kultury niezale�nej, kt�rzy w tych ko�cio�ach wyst�powali (m.in. reprezentanci �rodowiska: plastyk�w, fotografik�w, aktor�w, muzyk�w, dziennikarzy). G��wnym organizatorem przedsi�wzi�cia jest Oddzia�owe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach we wsp�pracy z Oddzia�owym Biurem Edukacji Publicznej IPN w Krakowie oraz Katolickim Centrum Kultury w Krakowie.
Kultura niezale�na lat osiemdziesi�tych realizowana pod auspicjami Ko�cio�a wzmacnia�a ducha ca�ego narodu i spo�eczno�ci poszczeg�lnych region�w Polski, w tym �rodowiska krakowskiego. Podejmowane w�wczas niezale�ne inicjatywy kulturalne (m.in. u Ojc�w Karmelit�w na Piasku, w Krypcie Pijar�w, w Mistrzejowicach, w Kamienio�omie Jana Paw�a II na Podg�rzy, u Ojc�w Dominikan�w, w Galerii KIK, w pomieszczeniach Papieskiej Akademii Teologicznej przy ul. Augustia�skiej) tworzy�y przestrze� wolno�ci i niezale�no�ci, uczy�y krytycznego my�lenia i budowa�y solidarno�� spo�eczn�. Niestety wiele z podejmowanych w�wczas na terenie Krakowa dzia�a� kulturalnych nie zosta�o udokumentowanych i dzi� �yj� jedynie we wspomnieniach organizator�w, animator�w, tw�rc�w, uczestnik�w i odbiorc�w.

*1. S. Rodzi�ski, "Sztuka na co dzie� i od �wi�ta", Tarn�w 1999, s. 134.